Βερνίκια-Βαφές, Varnishes-Dyes 2.

Καλησπέρα σας,

   Καλή Σαρακοστή και καλό μήνα,συνεχίζουμε με διάφορα χρήσιμα στοιχεία, στο κεφάλαιο του φινιρίσματος των μουσικών οργάνων:

Φυσικές ρητίνες για παρασκευή βερνικιών

·         Σανδαράκη: Ρητίνη η οποία προέρχεται από κυπαρίσσια ως επί το πλείστον από το Μαρόκο, διαλύεται σε αλκοόλη αλλά και σε τερεβινθέλαιο και έχει ανοικτό κίτρινο χρώμα. Το σημείο τήξης της είναι 150 βαθμοί κελσίου. Τα βερνίκια σανδαράκης είναι εύθραυστα. Υπάρχει και σανδαράκη Αυστραλίας αλλά είναι σπάνια.

·         Κοπάλ: Ρητίνη από τροπικά φυλλοβόλα δέντρα της Αφρικής, υπάρχουν διάφορα είδη κοπάλ με διαφορετικές ονομασίες όπως: Manila copal, Congo copal,Kauri copal,Tanzanian copal κ.λπ. Όλες αυτές οι ρητίνες  έχει επικρατήσει να λέγονται απλώς Copals. Έχουν σημείο τήξης από 110-270 βαθμούς κελσίου, με χρωματικούς τόνους από ανοικτό κίτρινο έως σκούρο καφέ. Η ρητίνη διαλύεται εύκολα σε αλκοόλη , ειδικά  ο τύπος Manila copal ,είναι ο πιο δημοφιλής για μουσικά όργανα, ωστόσο επειδή προκύπτει ένα ιδιαίτερα μαλακό βερνίκι ανακατεύεται και με άλλες ρητίνες. Διαλύεται επίσης και σε διάφορα ευεξάτμιστα έλαια γιαυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άριστης ποιότητας βερνίκια λαδιού.

·         Μαστίχα:  Η γνωστή σε όλους μας μαστίχα από την Χίο, για υψηλής ποιότητας βερνίκια, κυρίως για όργανα της οικογένειας του βιολιού. Είναι διαλυτή σε  οινόπνευμα, ευεξάτμιστα λάδια και σε τερεβινθίνη. Επειδή η ρητίνη από μόνη της είναι της κατηγορίας soft resins ανακατεύεται και με άλλες ρητίνες (γομμαλάκα, σανδαράκη, κοπάλ).

·         Γομμαλάκα: Δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις, είναι η πιο δημοφιλής ρητίνη στην κατασκευή φυσικών βερνικιών. Είναι γνωστή και με την ονομασία κόμμι σελλάκ ή λάκκειον  κόμμι . Διαλύεται σε καθαρό οινόπνευμα. Η ρητίνη αυτή προέρχεται από δέντρα της Ινδίας ,στα οποία γίνονται τσιμπήματα από τα οποία εκκρίνεται αυτή η κίτρινη ουσία της λάκας. Υπάρχει βασικά η κίτρινη γομμαλάκα που την βρίσκουμε σε λεπτές φολίδες ή σε φύλλα, υπάρχει και η άσπρη ή οποία έχει υποστεί διάφορες επεξεργασίες, συνήθως αποχρωματίζεται με υποχλωριώδες ασβέστιο. Μια καλή αναλογία για βερνίκι γομμαλάκας είναι 300 έως 400 gr γομμαλάκας σε 1 λίτρο οινόπνευμα ,(υπάρχουν και άλλες αναλογίες ανάλογα με τον βαθμό συμπύκνωσης που θέλουμε να πετύχουμε στο διάλυμα). Ο χρωματικός τόνος της  μπορεί να είναι από κίτρινο έως και κοκκινοκαφέ, στα βιβλία βερνικιών για μουσικά όργανα οι αποχρώσεις  ονομάζονται και light yellow,orange,brown κ.λπ. Ο τύπος lemon shellac είναι ο καλύτερος , όπως υποστηρίζουν πολλοί μάστορες των βερνικιών. Η παραπάνω αναλογία γομμαλάκας  αποτελεί και ένα πολύ καλό γυαλιστικό. Υπάρχουν και έτοιμα διαλύματα σε πλαστικά μπιτόνια, με διάφορες αποχρώσεις που μπορεί να φτάσουν έως και το μαύρο. Συνήθως ,για βερνίκια μουσικών οργάνων, εκτός από την γομμαλάκα, προσθέτουμε και άλλες ρητίνες όπως σανδαράκη(Sandarac), elemi,μαστίχα κ.λπ. Μπορούμε να προσθέσουμε και ένα κουταλάκι κόμμι κοπάλ κα ι ένα κουταλάκι αραβικό κόμμι. Το μίγμα γομμαλάκας  σκέτης ή και με άλλες ρητίνες πρέπει να μείνει στο οινόπνευμα τουλάχιστον 12 ώρες. Στο διάλυμα μπορούμε να προσθέσουμε χρωστικές ρητίνες ( dye resins) ή τα διάφορα αποστάγματα τους για να έχουμε ταυτόχρονα και χρώμα. Είναι καλό να γνωρίζουμε το εξής, σχετικά με την καθαρότητα της γομμαλάκας: Η γομμαλάκα διαλύεται όπως είπαμε και πιο πάνω σε καθαρό οινόπνευμα, αλλά δεν διαλύεται καθόλου ή ελάχιστα το πολύ 5-6% σε βενζίνη ή νέφτι. Αν  ωστόσο η γομμαλάκα διαλυθεί,  τότε έχει νοθευθεί με κολοφώνιο. Τα διαλύματα γομμαλάκας πρέπει να τα φυλάμε σε γυάλινα δοχεία ή μπουκάλια  και ποτέ σε μεταλλικά, τα οποία μπορεί να μας λερώσουν το βερνίκι μας με οξειδώσεις

Τα λέμε σύντομα!

Βερνίκια-Βαφές, Varnishes-Dyes 1.

Καλημέρα σας,

   Μιας και η παρουσίαση της κατασκευής του μπαγλαμά πλησιάζει στην περάτωση της, στην σημερινή ανάρτηση θα ασχοληθούμε με το κεφάλαιο των υλικών φινιρίσματος ,ειδικά για τα υλικά εκείνα που χρησιμοποιούμε στα χορδόφωνα μουσικά όργανα. Επειδή το θέμα παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον θα έχει και συνέχεια, ας ξεκινήσουμε λοιπόν με κάποια βασικά στοιχεία:

   Αυτά που θα  ακολουθήσουν, θα γίνει προσπάθεια, όσο είναι αυτό δυνατόν, να κλίνουν προς τις μεθόδους επεξεργασίας που είναι σχετικές με τα έγχορδα μουσικά όργανα, γιατί δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός πως το λουστράρισμα είναι μια εντελώς ξεχωριστή και αυτοτελής τέχνη, που βρίσκει εφαρμογή και σε πάρα πολλά άλλα αντικείμενα,(έπιπλα, ξύλινες κλίμακες, ξυλόγλυπτα, διάφορες ξύλινες κατασκευές, έργα τέχνης, ξύλινες θύρες και παράθυρα) και λοιπές κατασκευές.

   Από οργανοποιούς με τους οποίους έχω συζητήσει σχετικά με το θέμα των βερνικιών, η συντριπτική πλειοψηφία θεωρεί πως τα καλύτερα βερνίκια για τα μουσικά όργανα είναι εκείνα που παρασκευάζονται από φυσικά υλικά, διάφορες φυσικές ρητίνες ως επί το πλείστον. Το τι όμως εφαρμόζεται στην πράξη είναι ένα εντελώς διαφορετικό θέμα. Κάθε οργανοποιός ,σύμφωνα με τις προσωπικές του προτιμήσεις, διαλέγει και ακολουθεί μία ή περισσότερες μεθόδους εργασίας, τόσο με φυσικά όσο και συνθετικά υλικά. Το ποιο βερνίκι τελικά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε είναι θέμα προσωπικού γούστου, πάντως να έχουμε υπ όψη μας πως για τα μουσικά όργανα δεν κάνουν όλα τα βερνίκια,(τα βερνίκια επηρεάζουν άμεσα την ακουστική του οργάνου και έχουν γίνει και πειράματα επ’ αυτού).

   Σε γενικές γραμμές στην οργανοποιία ,έχουν χρησιμοποιηθεί και συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται τα παρακάτω είδη βερνικιού. Δείτε έναν γρήγορο οδηγό βερνικιών γενικής κατεύθυνσης σχετικά με το φινίρισμα μουσικών οργάνων. Τον τιτλοφορώ ως «Γρήγορο οδηγό βερνικιών γενικής κατεύθυνσης» γιατί στην συνέχεια αυτού του θέματος θα έχουμε ελπίζω το χρόνο να συζητήσουμε διεξοδικότερα και αναλυτικότερα.

ΓΡΗΓΟΡΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΒΕΡΝΙΚΙΩΝ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

·         Γομαλάκα με μπάλα: Νομίζω πως δεν υπάρχει ούτε ένας οργανοποιός ερασιτέχνης ή επαγγελματίας που να μην έχει χρησιμοποιήσει αυτήν την  μέθοδο. Το λουστράρισμα με γομαλάκα και μπάλα ,έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, για το λουστράρισμα επίπλων και φυσικά αποτελεί μια από τις πιο παραδοσιακές μεθόδους φινιρίσματος εγχόρδων. Υπάρχουν οργανοποιοί που χρησιμοποιούν αυτήν και μόνο την μέθοδο για όλες τους τις κατασκευές, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Η μέθοδος αυτή είναι γνωστή και με τον όρο French Polish.

·         Βερνίκια πολυουρεθάνης: Μπορούν ανάλογα με τον τύπο να περαστούν με πιστόλι ραντισμού ή πινέλο. Στην οργανοποιία χρησιμοποιούνται περισσότερο των δύο συστατικών. Είναι βερνίκια μεγάλης αντοχής και χρειάζονται λιγότερα χέρια για να φανούν τα αποτελέσματα της δουλειάς μας, έχουν όμως ένα μειονέκτημα, μετά την πλήρη ξήρανση τους δεν προσφέρονται για αυτό που λέμε διόρθωση(touch up). Είναι δε και πολύ δύσκολη η αφαίρεση του βερνικιού, ωστόσο  χρησιμοποιούνται κυρίως στα μπουζούκια.

·         Βερνίκια νίτρου ή βερνίκια βαμβακοπυρίτη: Τα βερνίκια αυτά,(Nitro-cellulose), χρησιμοποιήθηκαν πάρα πολύ στο λουστράρισμα επίπλων για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, από το 1930 έως το 1960 περίπου. Στην οργανοποιία ,αποτέλεσε το αγαπημένο βερνίκι βιοτεχνιών και αργότερα βιομηχανιών κολοσσών όπως Gibson,Martin και άλλων ,με πολύ μεγάλη επιτυχία.  Το βερνίκι νίτρου περνιέται με πιστόλι ραντισμού αλλά και με πινέλο, στεγνώνει  γρήγορα και χρειάζεται περισσότερες και λεπτότερες στρώσεις για ένα καλό αποτέλεσμα. Μπορεί να δεχθεί touch up εύκολα. Ένα μειονέκτημα του είναι η εξαιρετική ευφλεκτότητα του, γιαυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή να μην γίνεται η επεξεργασία του κοντά σε εύφλεκτες πηγές.

·         Βερνίκια λαδιού και οινοπνεύματος: Είναι οι παραδοσιακοί τύποι βερνικιών κυρίως για την οικογένεια του βιολιού. Τα βερνίκια οινοπνεύματος ,στεγνώνουν  γρήγορα, αλλά τα βερνίκια λαδιού πολύ πιο αργά και χρειάζονται αρκετή πείρα για τον σωστό χειρισμό και εφαρμογή τους.

·         Ακρυλικά βερνίκια: Αρκετοί κατασκευαστές κιθάρας ,χρησιμοποιούν ακρυλικά βερνίκια και όπως πληροφορήθηκα πρόσφατα οι Ιάπωνες δείχνουν μια ιδιαίτερη προτίμηση σε αυτά.  

   Φυσικά υπάρχουν και εναλλακτικές μέθοδοι με διάφορα υλικά-(λάδια,κεριά) και διάφοροι τρόποι επεξεργασίας,(στιλβώσεις, αποστιλβώσεις-ματ επεξεργασία, στιλβώσεις με ύφασμα κ.λπ.).

Τα λέμε σύντομα,καλή εβδομάδα σε όλους!